Αίνος! Το Οδοιπορικό του Γεωργίου Λαμπάκη (1902)

ΑίνοςΑίνος, Κάτω Μαχαλάς, Βορειοδυτικό τμήμα, ΧΑΕ 3421

ΘΡΑΚΗ – ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ, Το Οδοιπορικό του Γεωργίου Λαμπάκη (1902)

     «Από την περιοχή των Αβδήρων ο Γ. Λαμπάκης μετέβη την 21η Αυγούστου στην Αλεξανδρούπολη (τότε Δεδέαγατς), από την οποία δεν τράβηξε καμία φωτογραφία. Επισκέφθηκε τον μοναδικό, νεόδμητο ναό της πόλης, αφιερωμένο στον άγιο Νικόλαο. Εκεί είδε και κατέγραψε πολλά ιερά αντικείμενα που προέρχονταν από τις «αρχαίες» εκκλησίες της Αίνου, ενώ παράλληλα παροτρύνθηκε από τον Μητροπολίτη Αίνου να επισκεφθεί την πόλη. Έτσι, όπως ο ίδιος αναφέρει, «μετὰ ὡραῖον δὲ πλοῦν θαλάσσιον εἰσερχόμεθα εἰς τὸν ποταμὸν Ἕβρον, ὅπου πρὸς τὰ δεξιὰ τούτου ἐφαπλοῦται ἡ συμπαθής, ἡ ἀρχαιοπρεπὴς καὶ ἀρχοντικὴ πόλις Αἶνος».

     Το συναίσθημα που προκάλεσε στον Γ. Λαμπάκη η εικόνα της πόλης, την οποία ονόμασε «μέγα μουσεῖον τῆς χριστιανικῆς τέχνης, διὰ τὰς ἐν αὐτῇ περισωζομένας προχριστιανικὰς καὶ κυρίως τὰς χριστιανικὰς ἀρχαιότητας», εκφράζεται πολύ παραστατικά στις «Περιηγήσεις» του: «ἀναλογιζόμενος ὁ περιηγητὴς τὸν πάλαι ποτὲ ἐκ τῆς ναυτιλίας πλοῦτον τῆς Αἴνου καὶ τὴν λοιπὴν δόξαν καὶ εὔκλειαν ταύτης, ὑπὸ ἀνεκφράστου καταλαμβάνεται μελαγχολίας, ὁλόκληρον σήμερον τὴν πόλιν τῆς Αἴνου οἱονεὶ ἐκτεταμένα ἐρείπια βλέπων».

     Στην Αίνο ο ερευνητής έφτασε στις 23 Αυγούστου και παρέμεινε τρεις ημέρες, ενώ στις 26 του μηνός επισκέφθηκε την παρακείμενη Μονή Σκαλωτής. Στην πόλη κατέγραψε συνολικά 23 βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς ναούς, πολλά ιερά αντικείμενα και επιγραφές. Τράβηξε συνολικά 11 φωτογραφίες, στις οποίες αποτύπωσε όψεις της πόλης, καθώς και ναούς. Η σημασία των λήψεων αυτών είναι μοναδική, καθώς το σύνολο σχεδόν των μνημείων της πόλης έχει σήμερα καταστραφεί.

     Όπως προαναφέρθηκε, ο ερευνητής συγκλονίστηκε από την εικόνα εγκατάλειψης της Αίνου. Έτσι, λίγο πριν να αναχωρήσει, «ἐν μέσῳ τῶν ἀπείρων ἐρειπίων καὶ συντριμμάτων […] ὥς τις Ἱερεμίας καθήσας», κατέγραψε τα συναισθήματά του σε κείμενο με τίτλο «τὰ ἐρείπια θρηνωδοῦντα». Οι σκέψεις αυτές, που διαπνέονται από έντονη ποιητική διάθεση, μαρτυρούν την απογοήτευση του Γ. Λαμπάκη για την τύχη των χριστιανικών —και όχι μόνο— αρχαιοτήτων της πόλης, οι οποίες βρίσκονταν διασκορπισμένες, σε θέση και χρήση άσχετη με την αρχική τους.

***

     Στη φωτογραφία, που έχει ληφθεί από ύψωμα, εικονίζεται το βορειοδυτικό τμήμα του Κάτω Μαχαλά. Διακρίνεται επίσης και ο κατεστραμμένος σήμερα ναός του Αγίου Ιωάννου. Η πόλη της Αίνου είχε εγκαταλειφθεί από την πλειονότητα των κατοίκων της, οι οποίοι με την κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής εγκαταστάθηκαν στην Αλεξανδρούπολη.

     Η αξία πάντως του αποτύπου δεν περιορίζεται στις πληροφορίες που παρέχει για την κατάσταση της πόλης στις αρχές του 20ού αι. Αποτελεί παράλληλα και τη μοναδική μαρτυρία για μια βυζαντινή εκκλησία από την οποία σήμερα σώζονται ελάχιστα λείψανα.Ο ναός, αφιερωμένος αρχικά στον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο, βρισκόταν στον περίβολο του ομώνυμου κοινοτικού σχολείου. Ήταν μετόχι της Μονής Αγίου Παντελεήμονος στο(ν) Μαΐστρο (σημ. Yeniçeköy), επτά περίπου χιλιόμετρα από την Αίνο. Με σιγίλλιο του 1796 τόσο η εκκλησία (που αναφέρεται πλέον ως Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος) όσο και η μονή παραχωρήθηκαν στο σχολείο της πόλης.
Όπως καταδεικνύεται από τη φωτογραφία αλλά και από τα σωζόμενα ερείπια, ο ναός ανήκε στον τύπο του τετρακιόνιου σταυροειδούς εγγεγραμμένου με οκτάπλευρο τρούλο και μία αψίδα. Στο απότυπο διακρίνεται επίσης και νάρθηκας, ο οποίος αποτελεί μεταγενέστερη προσθήκη (1680;). Κατά την εκτίμηση του Γ. Λαμπάκη το μνημείο ήταν κτίσμα του 13ου-14ου αι., η σύγχρονη όμως έρευνα το τοποθετεί στο α΄ μισό του 12ου.

     Σε μεταγενέστερες εποχές έγιναν διάφορες προσθήκες και επισκευές στο αρχικό οικοδόμημα. Σύμφωνα με επιγραφή που κατέγραψε ο Γ. Λαμπάκης η εκκλησία τοιχογραφήθηκε στα 1680, όπως όμως πρώτος αυτός επεσήμανε υπήρχε και παλαιότερο στρώμα τοιχογραφιών, παρατήρηση που δικαιώνεται από τη σύγχρονη έρευνα (Eyice 1971). Ο Γ. Λαμπάκης κατέγραψε στον ναό ενεπίγραφες εικόνες, ένα αρτοφόριο και έναν επιτάφιο, όλα έργα μεταβυζαντινά. Παρά την προαναφερθείσα εγκατάλειψη της πόλης η εκκλησία λειτουργούσε μέχρι το 1922.

Βιβλιογραφία

Απόστολος Γ. Μαντάς
«ΘΡΑΚΗ – ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ»,Το Οδοιπορικό του Γεωργίου Λαμπάκη (1902), Κατάλογος Έκθεσης, ΑΘΗΝΑ 2007, σελ 19, 34

Σύντομος σύνδεσμος -shortlink- άρθρου: http://wp.me/p4otm4-9D

Advertisements
This entry was posted in Θράκη and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s